پایگاه اطلاع رسانی ،مشاوره و راهنمایی کشاورزان و دوستداران علم کشاورزی در وسیع ترین بخش ایران
نویسنده : سعیدمومن زاده خبیصی - ساعت ۱٢:۳٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٢/٦/۱
 

ادامه مطلب مروری در مورد مطلب بیان شده:


شاید قبل از این که این مطلب رو بنده بیان کنم شنیده باشید که در گذشته های نزدیک بین منطقه خراسان جنوبی ( بیرجند ) و شهداد  ورابط نزدیکی از نظر دادو ستد کالا وجود داشته و نزدیکی هوای این منطقه در بعضی مناطق این شهرستان و مشاهده یک اصله درخت عناب در باغ یکی از خوانندگان محترم شهداد کشاورز و بررسی از نزدیک این درخت به این نتیجه رسیدم که بتوان این ادعا را کرد که باتوجه به خصوصیات هوا و اقلیمی شهر شهداد وتجریات نشان داده است که درخت عناب به میزان بارشهای سالانه در محل ، شکل بارندگی و پراکندگی باران حساسیت زیادی ندارد و می توان آن را در مناطقی با  بارندگی 80 میلیمتر به بالا به شرط امکان آبیاری کم کاشت. به همین دلیل برای کاشت در مناطق کم باران استپی و حاشیه کویر مناسب است.

مناطق پراکنش :

درخت عناب بومی مناطق گرمسیر است . در شمال آفریقا ، جنوب اروپا ، نواحی مدیترانه ای و مناطق  معتدل آسیا می روید . این گیاه بومی آسیای جنوبی ، شرقی ، میانه و قفقاز است که از چند هزار سال قبل در کشورهایی مانند چین ، هندوستان ، افغانستان و پاکستان و ایران کشت می شده و بعد به کشورهای اطراف مدیترانه از جمله سوریه ، ایتالیا ، فرانسه ، اسپانیا سپس به کشورهای شمال آفریقا منتقل شده است .
در سال 1873 میلادی از جنوب فرانسه به آمریکا منتقل شده و امروزه در ایالات مختلف آمریکا اغلب به صورت زینتی کشت می شود . عناب از گیاهان بومی فلات ایران است و به طور عمده در استان های خراسان ، گلستان ، مازندران ، فارس ، اصفهان ، یزد ، همدان ، قزوین و قم وجود دارد . در سال 1374 ، مقدار 140 تن از میوه عناب به خارج از کشور صادر شده است .
درخت عناب به حالت نیمه خودرو و پرورش یافته در نواحی شمالی ایران ، گرگان ، گیلان ، خراسان ، کاشمر ، زیرک آباد ، بلوچستان ، بندر عباس و کرمان در ارتفاعات 2000 متری ، شیراز و اطراف آن ، سیستان وزابل می روید .
مشخصات گیاه شناسی :
عناب درختی است کوتاه ، بلندی آن 2  تا 8 متر که گاهی تا 12 متر هم می رسد و بسیار مقاوم به خشکی می باشد . برگهای آن زیبا ، کوچک ، بی کرک ، شفاف متناوب و واقع در دو طرف شاخه ها ، دندانه دار ، شامل سه رگبر گ طوری است در دو طرف هر دمبرگ در روی هر ساقه ، زایده هایی به شکل خارهای محکم و تیزی میروید ، سپس چوبی شده و به طور دائمی در روی شاخه ها باقی می ماند .
میوه

عناب نامیده می شود به صورت شفت  به رنگ مایل به قرمز ، شفاف (پس از رسیدن) به بزرگی یک زیتون و خوراکی است بوی آن ضعیف و طعمش لعابی و کمی شیرین و مطبوع است . 

پوست تنه درخت عناب ناصاف ، چوب آن محکم و به رنگ قهوه ای است . شاخه های جوان آن در ابتدا سبز تیره هستندو بعد به رنگ قرمز تیره تبدیل می شوند . هسته میوه عناب سخت واستخوانی می باشد. به میوه خشک عناب، خرمای چینی(chinese date) نیز می گویند. تنه درخت جوان سرخ مایل به زرد می باشد .
 مروری بر مطالبی که به صورت خلاصه شده و مفید در اختیار شما عزیزان قرار می گیرد:

گیاهان به تناسب حساسیت و میزان بردباریشان در برابر عوامل محیطی در یک اکوسیستم گسترش می یابند . سازگاریهایی که در دراز مدت در یک گونه ظاهر می شود ،  امکان تطابق آن را با سطوح مشخصی از میزان رطوبت قابل دسترس، درجه حرارت، نور و سایر شرایط مهیا می سازد.گونه های عناب گسترش جغرافیایی وسیعی را  از آرژانتین  تا چین  در برگرفته اند . به نظر می رسد که گسترش این درخت از 34 درجه عرض جغرافیایی جنوبی تا عرض جغرافیایی 51 درجه شمالی (1و2) ادامه می یابد و این نشانگر این مطلب است که گیاهان کم توقع ، از نظر اکولوژیکی گسترش وسیعتری را نسبت به گیاهان پر توقع دارند. نیاز خالص آبیاری آن حدود 4500 متر مکعب در هکتار است. درخت عناب خاکهای اسیدی و خاکهای آبگیر را دوست ندارد و در زمینهای باتلاقی خوب نمی روید ، بلکه ریشه آن نیاز به اکسیژن دارد و در کنار آبهای جاری بهتر نتیجه می دهد . این گیاه نسبت به شوری متحمل است و فقر غذایی خاک را تا حدودی تحمل می کند.گیاهان این بوم زیست از جهت تأمین نور فتوسنتزی دچار محدودیت می باشند . عملکرد محصول بالا ، سهولت برداشت ، قیمت نسبتاً بالا ، مقاومت به خشکی و سرما ، داشتن ارزش ناخالص افزوده معادل 19000 ریال به ازای  هر متر مکعب آب مصرفی در حال حاضر از ویژگیهای منحصر به فرد عناب است .به دلیل قرار گرفتن در معرض تنشهای محیطی نظیر گرما ، خشکی ، سرما ، میزان قند و دیگر املاح ، تنظیم اسمزی آنها  افزایش می یابد .سطح فتوسنتزکننده کاهش یافته ولی میزان فتوسنتز در واحد سطح برگ افزایش  می یابد .محتوای آب نسبی بافتهای گیاهی، کاهش می یابد.یکی دیگر از عوامل مقاومت درخت عناب در برابر استرسهای محیطی وجود خاصیت مایکوریزایی این درخت می باشد . مایکوریزایی همزیستی ریسه های قارچ و ریشه گیاهان عالی می باشد که در بسیاری از گیاهان آوندی به وجود می آید. بخش قارچی ، جذب عناصر از جمله فسفر ، روی ، پتاسیم ، مس ، منگنز و آهن را بهبود می بخشد و تحمل گیاه را در برابر تنشهای محیطی ( خشکی ، حرارت زیاد ، غلظت زیاد نمک ، عناصر سمی خاک از قبیل : عناصر سنگین ، رادیواکتیو و پاتوژنهای ریشه ای ) افزایش می دهد. عناب درخت منحصر به فردی است که حداقل در موارد زمان گلدهی و رسیدگی محصول، دفعات گلدهی و عدم کاهش عملکرد به دلیل دفعات گلدهی و مکان گلدهی، تفاوتهایی با سایر درختان دارد .درخت عناب از نظر نورگرایی ، درختی بسیار روشنایی پسند است. درخت عناب به میزان بارشهای سالانه در محل ، شکل بارندگی و پراکندگی باران حساسیت زیادی ندارد و می توان آن را در مناطقی با بارندگی 80 میلیمتر به بالا به شرط امکان آبیاری کم کاشت. به همین مناسبت برای کاشت در مناطق کم باران استپی و حاشیه کویر مناسب است. حد مقاومت شوری برای عناب 3 میلی موز  بر سانتیمتر و رشد موفقیت آمیز گونه های دیگر این جنس در نزدیکی چاههای با آب شور 9/5 میلی موز بر سانتیمتر و رشد این  گونه ها در اراضی با آب زیرزمینی دارای نسبت سدیم به کلسیم  برابر با 75/12 گزارش شده است. درخت عناب در مقابل تغییرات درجه حرارت مقاومت شدید دارد و می تواند فاصله حرارتی حداقل مطلق درجه حرارت برابر 31- درجه سانتیگراد و حداکثر مطلق 48+ درجه سانتیگراد یعنی جمعاً در حدود 79 درجه سانتیگراد تغییرات درجه حرارت هوا را تحمل کند . وجود گرمای شدید همراه باد که مصادف با زمان تلقیح در این درخت می شود به عنوان تنها عامل کاهش دهنده عملکرد مطرح است .

روشهای تکثیر گیاه عناب :

جابجایی پاجوشها :

معمولی ترین و سریع ترین راه تکثیر آن استفاده از پاجوش است که رشد سریع تری نیز خواهد داشت . با پاجوش را در اوایل یا در اواخر پاییز بر حسب اقلیم های مختلف می توان کاشت . علاوه بر پاجوش ها که از کنار درخت می روید درخت عناب در جستجوی آب شبکه وار ریشه های زیادی می دواند و از ریشه های سطحی جوانه هایی می روید و از زمین بیرون می آیند در سال اول به شکل ترکه ای راست و صاف خود نمایی می کند سال دوم در پایان فصل پاییز که درخت نمو نسبی کرده است با بریدن ریشه درخت مادر نهال را با ریشه از زمین بیرون می آورند و در جای دیگر در گودال هایی که قبلا آماده شده است می نشانند خاک محل کشت اگر هوموس دار باشد درخت رشد بیشتری خواهد کرد در هر سال ، یک درخت بزرگ ( درخت مادر) دهها پاجوش قابل جابجایی دارد .

قلمه زدن :
از درخت عناب می توان در نیمه دوم اسفند ماه قلمه گرفت قلمه ها باید از شاخه های جوان یک ساله باشد . زمینی را که برای خزانه کاری بر می گزینند ، شخم عمیق (30 cm) را که به طور اریب بریده شده است در کنار پشته ها در زمین فرو می برند به طوری که فقط 5 ، cm  سر قلمه از لبه پشته بیرون و 25 cm    در خاک فرو رفته باشد. فاصله هر قلمه از یکدیگر 5 cm خواهد بود . پس از کشت قلمه ها، جوی ها را پر از اب می کنند و زمین قلمه کاری شده باید همیشه مرطوب باشد و مرتب وجین نشود .
در روش دیگر پس از بر گریزان پاییزی و آغاز فصل سرما، قلمه ها را آماده می کنند و در جعبه های به از خاک اره و یا پاکتهایی پلاستیکی که باریک و بلند است و برای همین منظور تهیه کرده اند، حلقه ها را در خاک اره می نشانند و در گلخانه یا جای گرم و مرطوبی می گذارند . 
-قلمه ها تا وقتی جوانه نزده است، نیاز به آفتاب ندارد ولی به محض جوانه زدن باید در همان هوا در معرض نور خورشید قرار گیرد تا بتواند به رشد خود به طور طبیعی ادامه دهد.
قلمه ها در خاک اره مرطوب ریشه می دواند و نیز قلمه نهایی مستقل خواهد بود، جدا کردن قلمه ها در خاک اره کاری بسیار آسان است و ریشه ها سالم می مانند سپس از بر طرف شدن خطر سرما ، یعنی حدود اردیبهشت ماه آنها را از گلخانه بیرون می آورند و به زمین محل کشت انتقال می دهند . قلمه زدن در پاییز یک سال نهال را جلو می اندازد و زودتر ، درخت به بار خواهد نشست.
خوابانیدن (لهد): (لهد واژه محلی بکار رفته برای نوع خوابانیدن)

شاخه های دو سایه ای را که از بخش پایینی تنه درخت مادر روییده است، می توان خوابانید . این کار در فصل پاییز و اواخر زمستان انجام می شود. برای خوابانیدن شاخه در خاک به این ترتیب باید اقدام کرد:
آن بخش از شاخه که در زیر خاک قرار می گیرد و به وسیله کارد تیزی قبلا پوست نیمی از شاخه به درازای 5 سانتی متر بریده و بر داشته می شود. سپس نزدیک شاخه را گود می کنند و آن را به آرامی می خوابانند و گود را پر از خاک می کنند. سر شاخه را که از خاک بیرون می ماند به یک تیم می بندند تا راست بایستد. از همان محلی که پوست برداری شده است در طول بهار و تابستان ریشه های نابجا می روید و اسفند سال بعد آن را از درخت مادر می برند و با ریشه به محل اصلی انتقال می دهند. 
کشت بذر عناب :

اگر به دلیل بررسی های ژنتیکی برای تعیین انواع جدید و نه به قصد تولید زراعی نظر به کاشت هسته میوه آن باشد بهتر است قشر سخت خارجی هسته را به طوری که آسیبی به مغز ان نرسد شکسته و مغز آن را بکارند معمولا تخم تخم دو سال بعد از کاشت جوانه می زند. برای کشت بذر عناب ، دانه های عناب را گرد آوری کرده سیلو می کنند، سپس در بهار می کارند. هسته های عناب رسیده هر کدام می تواند نهالی تولید کند. روش کاشت بر این صورت است که در نیمه اسفند هسته ها را در طرفی پر از آب می ریزند و در جای گرمی می گذارند. پس از چند روز که خیس خورد آنها را در زمینی که بیشتر آماده شده است می کارند، همه روزه روی آن را آب می پاشند .
بذرها در نیمه دوم فروردین می رویند. نهالهای دو ساله را پس از برگ ریزان از خزانه به زمین اصلی منتقل می کنند. ولی بهترین راه زیاد کردن درخت عناب همان جابجایی پا جوشهای ریشه دار است زیرا مطمئن نر خواهد بود .
(درخت عناب را معمولا پیوند نمی زنند زیرا نوع مرغوبتری ندارد ولی در صورت پیوند زدن زودتر به بار می نشیند)
نکته های جالب:
اگر چه این گیاه در مناطق خشک بهتر با شرایط کنار می آید با این حال هر نوع وضعیت آب وهوایی تحمل می نماید . عناب در هر نوع خاکی پرورش می یابد ونسبت به قلیایی بودن ونمکدار بودن زمین مقاوم است . نیاز به خنکی کمتری دارد اگر چه سرمای شدید را تحمل میکند .

دوره خفتگی به آن اجازه میدهد که یخبندان های دیر هنگام بهاری و دوره زیاد خفتگی را تحمل کند و فایده زیادی برای زنبورداران دارد .  بعضی از گونه ها همه ساله فراوان میوه میدهند.
مزایای کشت این درخت در :

-توانایی حفاظت از خاک و جلوگیری از فرسایش

-توانایی ایجاد اشتغال

-مصارف پزشکی متعدد

-کاربرد عناب زینتی در توسعه فضای سبز

-استفاده از عناب به عنوان پرچین غیرقابل نفوذ در باغها
-قابلیت استفاده از عناب در صنایع رنگ‌سازی+پرورش درخت عناب برای تولید چوب:

(چوب درخت عناب سپس از برش، سرخ رنگ و خال دار، مایل به زرد و رگه دار می باشد ، چون بسیار محکم و زیباست، برای ساختن اشیاء زینتی مانند مجسمه، عصا، و تسبیح به کار می رود و در منبت کاریها و همچنین در ساختن میز و صندلی و در و پنجره از آن استفاده می شود. داخل تنه درخت برخلاف گردو و چنار پوک نمی شود . در گذشته دسته چیق را از چوب عناب می ساختند که جنبه زینتی نیز داشت، هم اکنون برای ساختن دسته پیپ از چوب عناب بهره گیری می شود. زیرا چوب درخت عناب بدون رنگ آمیزی فقط با اندود روغن جلد، زیبایی لازم را داراست).
 
-جوشانده هایی که در زمینه درمان در گذشته و حال استفاده میشده و میشود و میتوان در زمینه فروش این محصول ارزشمند در عطاری ها استفاده کرد.
و حال مراقبت از این گیاه ارزشمند:
1- درخت بالقوه باعث بروز علفهای هرز میشود ، چون پاجوش ریشه ایی آن زیاد است .
2- در بعضی ازمناطق آب وهوایی بعضی ازمیوه ها شکاف برمیدارند و بعلاوه قسمتی ازمیوه ها قبل از رسیدن می پوسند.
3- میوه عناب میزبان بسیاری ازمگس های کارائیبی میباشد که در بخشهای محدوده ایالات متحده زندگی میکنند.و احتمال حضور این مگس های آفت با استقرار گیاه وجود دارد.
منابع مورد استفاده:

http://ziziphus-jujube.ir

http://hamshahrionline.ir

http://images.hamshahrionline.ir/images/upload/news/pose/8808/jujube-300-0818-FRJ.jpg

 


 
 
 
موضوعات
لینک دوستان
دیگر موارد
تماس با ما

.