پایگاه اطلاع رسانی ،مشاوره و راهنمایی کشاورزان و دوستداران علم کشاورزی در وسیع ترین بخش ایران
نویسنده : سعیدمومن زاده خبیصی - ساعت ۱۱:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٦/۸
 

سیر از گیاهان علفی است و دربین گیاهان پیازی از لحاظ تولید جهانی پس از پیاز خوراکی قرار دارد که به آسانی انبار می شود و مصارف غذایی و دارویی دا رد .مردمان جنوب اروپا و آسیا در بیشتر غذا ها از سیر استفاده می کنند .سیر در مقایسه با داروهای تجارتی ایمن و ارزا ن می باشد و به سهولت در دسترس است .سیر در شرایط مختلف آب وهوایی و انواع خاک ها کشت می شود و آفات کمی دارد .

دلایل عملکرد پایین توسط کشاورزان در شهداد به اختصار عبارتند از:

استفاده از سیرچه های بذری نامناسب

 کمبود آب

کاشت در زمینی که به خوبی آماده نشده است

عدم استفاده از کود های مناسب

رقم استفاده شده‌ی سیر در منطقه‌ی شهداد عمدتا رقم محلی و میزان بذر مصرفی در حدود 800 کیلوگرم در هکتار است.

تهیه بستر سیر بذری + کاشت + انتخاب پیازبذری سیر برای کاشت + آبیاری+ آفات و بیماریها و ... در ادامه:


تهیه بستر سیر بذری

زمین کشت سیر باید در معرض نور خورشید بوده  آب به اندازه کافی در دسترس باشد ، خاک با زهکش مطلوب ، غنی و دارای بافت سبک (لومی شنی )مناسب این گیاه است .البته تقریبا در هر خاکی سیر را می توان کشت نمود به شرطی که آن خاک با کود ها حاصلخیز و غنی شده باشد یا خاکی با میزان زیاد ماده آلی وپر از میکروارگانیزم ها باشد .خاک ارگانیک علاوه بر حفظ رطوبت و عناصر غذایی نرم است و باعث می شود فضای اطراف سیرها به راحتی باز شود .آماده سازی زمین باید یک سال زودتر شروع شود .PHخاک باید بین 6تا 5/7حفظ شود . زمین مورد نظر بایدخوب خاک ورزی شده ،سپس بعد از کاشت دوباره فشرده شود.

زیر شکن را با گاو آهن قلمی یک خیشه تا عمق حدود 50سانتی متر در بین ردیف ها ، برای نرم کردن خاک و تهویه بهتر می توان انجام داد .در خاک هایی با بافت نرم تر زهکشی بهتر و ذوب شدن یخ ها سریعتر صورت می گیرد .خاک را می توان با دادن کود کمپوست ، کود دامی ، کود سبز ولگوم ها اصلاح کرد .کود دامی باید به طور مقدماتی پوسیده شود .در بعضی کشورهاگندم سیاه ، کود سبز سودمند ی در تناوب باسیر است چون ظرف شش هفته به پوشش کامل خود می رسد و بین برداشت در اواسط تابستان تا پاییز رشد می کند .کود ها ی سبز نیز به عنوان شاخص های حاصلخیزی عمل می کنند زیرا عملکرد ضعیف آنها در مقایسه با عملکرد ضعیف سیر هزینه  کمتری در بر دارد.

کاشت

عمق کاشت سیرچه ها باید 5/2 تا 5 سانتیمتر (از سطح خاک تا نوک سیرچه) باشد. فاصله آنها در روی ردیف 5/7 تا 15 سانتیمر  و فاصله ردیفها از یکدیگر 20 تا 40 سانتیمتر باشد. هرچه منطقه کشت سردتر باشد عمق کاشت نیز باید کمی بیشتر شود تراکم کاشت، زمانی بیشتر در نظر گرفته می شود که خسارتی به مزرعه وارد شودیا زمانی که خاک خیلی حاصلخیز باشد.فاصله بیشتر بین ردیفها باعث کنترل آسانتر علفهای هرز و نفوذ بیشتر نور خورشید می شود.

کاشت متراکم تر در داخل ردیفها و بین ردیفها می تواند عملکرد را افزایش دهد اما هزینه کاشت نیز افزایش می یابد. کاشت نزدیک به هر در داخل ردیفها اندازه پیازها را تا اندازه ای کاهش می دهد. بنابر این نسبت عملکرد ممکن است کم شود. سیرچه ها را باید به طور قائم که قاعده آنها در پایین باشد در خاک قرارداد تا عملکردبیشتر شود از آنجایی که سیرچه ها در ته حفره باید با فشار قرار داده شوند و خاک اطراف و روی آنها نیز تحت فشار قرار گیرد تا هوایی در اطراف سیرچه ها نماند. کاشت دستی موثر تر است . درکاشت سرچه ها ، می بایست پوسته های کمی داشته باشند. از سیرچه های ناسالم و صدمه دیده نباید برای کاشت استفاده کرد چون ممکن است حامل بیماری هایی مانند پوسیدگی سفید، پوسیدگی قاعده و نماتدها باشد.

نوع خاک می تواند در تعیین فواصل آبیاری و میزان آب مصرفی در هر دوره مؤثر باشد. به طوری که در خاکهایی با بافت سبکتر دور آبیاری کوتاهتر و میزان آب مصرفی در هر دوره کمتر می باشد. در حالی که در خاکهای با بافت سنگین تر می توان دور آبیاری با افزایش داد. گفتنی است کاهش مدار آبیاری در خاکهای سنگین موجب افزایش رطوبت خاک شده و میتواند باعث توسعه بیماریهای قارچی گردد.

انتخاب پیازبذری سیر برای کاشت


اهمیت کیفیت بذر برابر با عملیات زراعی مناسب است . سیر کاران باید بخشی از سیر تولیدی خود را برای کاشت سال آینده نگهداری کنند. در انتخاب بذر اندازه پیاز مهمتر از اندازه سیرچه است. درحالی که بعضی از کشاورزان بزرگترین پیازها را انتخاب می کنندکه برای کاشت مجدد ظاهری خوب دارند. کشاورزان باتجربه اظهار می کنند که پیازهای بزرگ بذر ضعیفی می دهند. تعجب نباید کرد اگر پیازهای کوچک گاه گاهی سیرچه های بزرگی تولید کنند. به همین ترتیب ، کاشت سیرچه های بزرگ ضرورتا بیشترین عملکرد را تولید نمی کند. سیرچه های با اندازه متوسط بیشترین عملکرد اقتصادی را دارند . در حالی که سیرچه های کوچک ممکن است به طور مناسب تکه تکه نشوند. برای نگهداری سیرچه بذری، پیازهای کوچک را حذف کنید. بزرگترین ها را برای خوردن یا فروش استفاده کنید و اندازه های متوسط  و سالم را برای کشت مورد استفاده قرار دهید.

آبیاری

سیر، به خشکی حساس است و رطوبت مناسب برای رشد آن ضروری است. تنش رطوبت رشد اولیه و تکثیر پیازها را تحت تأثیر قرار داده و باعث می شود سیرچه ها کوچکتر شده و در زمان برداشت پیازهای کوچک تولید شوند.نوع خاک می تواند در تعیین فواصل آبیاری و میزان آب مصرفی در هر دوره مؤثر باشد. به طوری که در خاکهایی با بافت سبکتر دوره آبیاری کوتاهتر و میزان آب مصرفی در هر دوره کمتر می باشد. درحالی که در خاکهای با بافت سنگین تر می توان دور آبیاری را افزایش داد.گفتنی است کاهش مدار آبیاری در خاکهای سنگین موجب افزایش رطوبت خاک شده و می تواند باعث توسعه بیماریهای قارچی گردد.

آفتابگردان زودتر از دیگر گیاهان در شرایط تنش آب پژمرده می شود. می توان‌ آن را به عنوان شاخص زمان آبیاری در اطراف مزارع سیر کشت کرد. آخرین آبیاری را حدود سه هفته تا یک ماه قبل از بر داشت و یا زمانی که برگها زرد می شوند و بخش های فوقانی خشک شده و شروع به ریزش می کنند، باید قطع کرد.

آفات و بیماریها

زرد شدن برگهای گیاه سیر در ابتدای بهار اگر مربوط به مرگ زمستانه ، تنش آب آ مصرف کود نباشد مربوط به بیماری است و باید از سطح مزرعه حذف شوند.بیماریهای اصلی سیر شامل پوسیدگی فوزاریومی قاعده، کپک پنی سیلیوم و ویروسها می باشد. فوزاریوم قارچی خاکزی است که در خاک گرم و مرطوب رشد می کند و باعث از بین رفتن ریشه های سیر می شود. اولین علائم آن زرد شدن نوک ساقه ها و مرگ آنها در بهار است. پنی سیلیوم در طی انبارداری مشکل آفرین است . زمانی که کپک سبزآبی در قاعده پیاز بویژه در سیرچه های صدمه دیده ظاهر می شود. عصاره سیر خاصیت قارچ کشی دارد اما خود سیر در سالهای مرطوب دچار بیماریهای قارچی می شود که خسارت ممکن است به بیش از 50 درصد برسد.

کاهش رشد، کمبود رطوبت و عدم حاصلخیزی خاک باعث می گردد که ویروسها صدمه بیشتری به گیاه سیر وارد کنند.علائم ویروسها شامل موزائیکی شدن ، خط خط سدن، نقطه نقطه شدن و موجی شدن برگها و پیچیدگی آنها می باشد. اگر یک سیرچه دارای نقاط قهره ای رنگ باشد احتمالاً آلودگی ویروسی به تمام سیرچه های پیاز گسترش پیدا کرده است. شته ها ناقل ویروسها هستند. از حشرات آفات می توان مگس پیاز ، تریپس و کرمهای مفتولی را نام برد. تماتدها نیز به سیر حمله می کنند و باعث خسارت می شوند.

سیرچه های آلوده و ناسالم را نباید برای کشت استفاده کرد. چون باعث گسترش آلودگی در مزرعه خواهند شد. کشت خیلی زود در پاییز، شرایط را برای پوسیدگی سیرچه ها فراهم می کند. درکل ، بیماریهایی که بر سایر آلیوم ها خسارت وارد می کنند، بر سیر نیز اثر می گذارند. بنابراین هرگز نباید سیر را بعد از پیاز کشت کرد. سیر را باید همیشه در یک تناوب سه ساله با یک لگوم و گیاهی با رشد مناسب مانند گندم سیاه کشت کرد تا با اسپورهای بادوام خاکزی مقابله شود. کاشت گیاهی مانند همیشه بهار در حاشیه ، بسیاری از آفات را دور می کند. البته در مقایسه با دیگر گیاهان زراعی سیر آفات کمی دارد و به عنوان عاملی برای محافظت گیاهان زراعی دیگر استفاده شده است.

چند نکته از زمان برداشت و بذر گیری:

برداشت

برداشت عملیاتی است که بیشترین هزینه کارگری را در بر دارد و تصمیم گیری برای زمان برداشت بسیار بحرانی است. پیازهایی که خیلی زود برداشت شوند کوچک خواهند بود و در طی عمل آوری چروک خورده و به خوبی انبار نخواهند شد. پیازهایی که خیلی دیر برداشت شوند درمعرض کپک ها قرار گرفته و پوشش های حفاظتی خود را از دست می دهند. هوای تابستانی گرم و خشک باعث زودتر رسیدن محصول شده در حالی که آب و هوای بارانی برداشت را به تأخیر می اندازد. برداشت معمولاٌ اواخر تیرماه و در روزی خشک انجام می شود.

عمل آوری و انبار کردن

بین برداشت و فروش یا مصرف سیر عملیات متعددی باید صورت گیرد. قبل از انبار کردن، نیاز است یک تا دو هفته عمل آوری (خشک کردن به منظور جلوگیری از کپک زدن) در فضایی با تهویه مناسب و محافظت شده از نور خورشید انجام شود. عمل آوری زمانی بحرانی تر است که گیاه زودتر یا سبزتر برداشت شود. گیاهان برداشت شده را می توان در ظروف سربسته سبزیجات عمل آوری نمود یا در انبار بصورت دسته آویزان کرد تا در هوا خشک شوند. عمل آوری مقدماتی یا خشک شدن پیازها اگر بصورت انبوه (فله) در فضای آزاد انجام شودباید برای محافظت سیرها از نور خورشید، با بخشهای هوایی گیاهان یا سایه بان پوشانده شوند و همچنین بستر زیر سیر زمین کاملاً خشک باشد.

آب و هوا بعد از برداشت باید خشک باشد چون برگهای سیر در ظروف برداشت برای مدت طولانی حفظ خواهند شد. سریع خشک کردن پیازها ممکن است باعث خرد شدن سیرها شود. شستن پیازها زمانی لازم است که در خاک رس رشد کرده باشند. سپس پیازها را باید در محلی با تهویه مناسب ، خنک و تاریک انبار کرد. اگر سیر برای خوردن مورد نظر باشد باید در صفر تا دو درجه سانتیگراد با 60 تا 70 درصد رطوبت نسبی انبار شود. حفظ رطوبت نسبی برای سیر کمتر از دیگر سبزیجات مانع از کپکها شده و رشد ریشه را متوفق می کند. اگر سیر در محلی خنک و با تهویه مناسب نگه داشته شود شش ماه تا یکسال حفظ خواهد شد. سیر برداشت شده را باید دور از دیگر سبزیجات انبار کرد چون بوی سیر به آسانی منتقل می شود.

برخی منابعی که استفاده شد:

http://www.magri.ir/

http://www.tarvijkhr.ir/

http://www.kerna.ir/

http://www.mehrnews.com/

نشریه ترویجی زراعت سیر ( سازمان جهادکشاورزی خراسان رضوی)

با تشکر از:

دکتر عبدالله ملا فیلابی – مهندس محمد حسینی – مهندس محمد رضا موشخیان


 
 
 
موضوعات
لینک دوستان
دیگر موارد
تماس با ما

.