پایگاه اطلاع رسانی ،مشاوره و راهنمایی کشاورزان و دوستداران علم کشاورزی در وسیع ترین بخش ایران
ضرورت کشت ملکه گیاهان روغنی ( کنجد ) در شهرستان شهداد
۱۳٩۳/٤/۱٧ ساعت ۱٠:٢٧ ‎ب.ظ | نوشته ‌شده به دست سعیدمومن زاده خبیصی | ( نظرات )

بر طبق اطلاعات دریافتی در سالیان گذشته جهت حفظ کشت این محصول بسیار ارزشمند در شهر شهداد و مجموعه روستاهای تکاب خصوصا" دهنو و سالار آباد بذر این محصول به صورت رایگاه در اختیار کشاورزان قرار میگرفته و آنها مبادرت به کشت میکردند!، اما در حال حاضر متاسفانه نه از بذر رایگان خبر هست و نه از کشت در سطح مناسب!!!. توضیحاتی از یک وبلاگ جهاد کشاورزی شهرستان که در این مورد بحث کرده گواه این موضوع است:

کاشت دانه روغنی کنجد بذری در شهرستان کرمان

کنجد یکی از گیاهان روغنی بومی ایران است.ویژگی مقاومت به خشکی، امکان کشت در حرارت بالا،دامنه سازگاری زیاد با محیط کاشت، به عنوان زراعت دوم  پس از برداشت غلات درمناطق گرم و خشک و کشت توام باجالیز، زمین مناسب کاشت شنی یا رسی شنی از جمله شرایط کاشت این دانه روغنی است.کنجد با داشتن ۵۰٪ روغن، از جمله دانه های روغنی قابل کشت درکشور شناخته شده و با توجه به این که ۷۵ تا ۷۰ در صد روغن خوراکی کشور از خارج وارد می شود.دولت جهت قطع وابستگی در این زمینه با ا تخاذ تدابیری از جمله ایجاد انگیزه تولید دانه های روغنی در کشاورزان با مرتفع ساختن نیازهای تسهیلاتی کشاورزان،افزایش نرخ خرید تضمینی ، کمک به کاشت،داشت و برداشت مکانیزه محصول ،آموزش کشاورزان  از طریق آموزش کارشناسی توسط کارشناسان کشاورزی کمک زیادی به افزایش سطح زیر کشت این محصول داشته است.در این راستا کاشت کنجد توسط مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان کرمان در منطقه شهداد از اول مرداد ماه آغاز و در اوائل شهریور ماه به پایان رسید و در این مدت ۲۰ هکتار از اراضی زراعی به تولید کنجد بذری اختصاص یافت. گفتنی است قبل از کاشت  جهت حصول نتایج بهتر ،از بین کشاورزان پیشرو  و آ گاه پیمانکارانی انتخاب شده  آموزش لازم به آنها ارائه گردید و بذر مادری بصورت رایگان در اختیار آنها قرار گرفته است .در پایان برداشت پس از تائید مرکز تحقیقات کشاورزی بذر گواهی شده بصورت تضمینی با ۱۵٪ افزایش قیمت نسبت به عرف از کشاورزان خریداری می شود.کشت کنجد بدلیل فصل کوتاه رشد ، نیاز آبی پائین و قیمت نسبتا خوب در منطقه مورد استقبال قرار گرفته است. اما با این حال عامل محدود کننده توسعه کشت محصول مذکور در منطقه کم آ بی وخشکسالیهای متوالی بوده است.   

منبع: http://agrijahadkerman.blogfa.com/post-82.aspx 

امیدوارم با پیگیری ریاست محترم جهاد کشاورزی شهداد و بخشدار محترم این امر مهم از سر گرفته شود و کشاورزان فعال این محصول ارزشمند را از یاد نبرند!.

در ادامه مطالب در مورد گیاه کنجد و کشت و شناسایی و مبارزه با آفات این محصول ارزشمند بحث خواهد شد:


کنجد با نام  انگلیسی Sesame  و نام علمی آن Sesamum indicum  عضو راسته Tubliforae و از خانواده پدالیسه Pedaliacea است. این گیاه  یکی از قدیمی ترین گیاهان زراعی روغنی جهان است و از زمان های قدیم در ایران کشت می شود و زمانی از صادرات مهم کشور به شمار می رفت. کنجد گیاهی است گرمادوست و اساسا یک محصول خاص مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری بوده و به دمای پایین حساس است اما با اجرای برنامه به نژدای گسترش کشت آن به مناطق معتدل ممکن می باشد . دامنه کشت کنجد از 40 درجه عرض شمالی تا 40درجه عرض جنوبی بوده ، معمولا زراعت آن تا ارتفاع 1200 متر از سطح دریا امکان پذیر می باشد .  این گیاه  به روزهای گرم و نور فراوان نیازمند است و به حرارت های پایین حساسیت نشان میدهد .

خاک مناسب

کنجد را می توان مشروط بر آنکه از نظر زهکشی و تهویه محدودیتی وجود نداشته باشد در انواع خاکها کشت نمود . خاکهای دارای بافت متوسط شرایط مطلوب تری را فراهم می سازند . کنجد نسبت به شوری خاک حساس است و آن میزان از شوری که خسارت ناچیزی به زراعت گلرنگ و پنبه وارد  می کند محصول کنجد را نابود می سازد. این گیاه در خاکهای اسیدی وقلیایی نتایج خوبی داده است . با این وجود خاکهایی را که واکنش خنثی دارندترجیح می دهد.phمناسب رشدکنجدحدود8-7 می باشد .

 

تاریخ مناسب کاشت

در تعیین تاریخ کاشت کنجد رعایت سه نکته اساسی ضروری است :

اول : درجه حرارت مناسب جهت سبز کردن .

دوم : پایداری دمای هوا به منظور اینکه پس از سبز کردن افت حرارت پدید نیاید . سوم : زمان گلدهی مصادف با گرمای بیش از حد نگردد زیرا منجر به عدم باروری گلها شده و تعداد کپسولهای تشکیل شده کاهش می یابد .

حداقل حرارت خاک برای جوانه زدن و سبز شدن کنجد حدود 20 درجه سانتیگراد است . در این حرارت کنجد 4 تا 7 روزه سبز می شود . کاشت می تواند هنگامی انجام شود که میانگین شبانه روزی حرارت هوا به 20 تا 25 درجه سانتیگراد رسیده باشد . با توجه به شرایط جوی مناطق کشت کنجد و نیازهای این گیاه  ، کنجد یکی از آ خرین زراعتهای بهاره است که کشت می گردد .

در مناطق گرمسیر کشت کنجد اغلب بعد از برداشت گندم و جو انجام می شود .

میزان کود مصرفی

برای کنجد کمتر از سایر محصولات گرمسیری دیگر کود مصرف می شود. مقدار مورد نیاز در اراضی و نواحی مختلف متفاوت است . ولی بطور کلی می توان گفت احتیاجات کودی کنجد شبیه پنبه می باشد . این گیاه برای رشد مطلوب نیاز به ازت ، فسفر و پتاس دارد .

اهمیت کودها در زراعت کنجد:

کود فسفر  : برای افزایش عملکرد اهمیت زیادی در کنجد دارد . به خصوص در زراعت آبی .میزان توصیه کود فسفاته 200-150 کیلوگرم فسفات آمونیوم یا سوپر فسفات تریپل است که در صورت عدم استفاده در زمان کاشت می توان از فسفات مونو آمونیوم محلول در آب به میزان 10 کیلو گرم همراه آب استفاده کرد.

کود ازت : مصرف کود ازت باید در صورت در دسترس بودن فسفات انجام گیرد زیرا در صورت کمبود فسفر ، ازت تنها ممکن است بازدهی را کاهش دهد و بر مقدار روغن نیز تأثیر منفی داشته باشد. میزان توصیه کود ازته از منبع اوره 100 کیلو گرم در هکتار است. ضمناً نباید فراموش کرد که مقداری از ازت را باید به صورت سرک و در زمانی که ارتفاع بوته ها به 20 سانتیمتر رسیده باشد مصرف نمود .

کود پتاسیم : تجزیه بوته های رشد کرده کنجد معمولاً نشان دهنده مقدار زیادی پتاسیم به خصوص در کپسول ها است ، اما در صورتی که در محل کمبود مشخصی از نظر پتاسیم وجود داشته باشد کاربرد آن به مقدار  100 کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم نیز پیشنهاد می شود ضرورت می باشد که در صورت عدم استفاده در زمان کاشت می توان از سولو پتاس محلول در آب به میزان 10 کیلو گرم درهکتارهمراه آب استفاده کرد.

 کاشت

بعلت اینکه دانه کنجد در مراحل اولیه رشد و جوانه زدن خیلی حساس و ضعیف می باشد در آماده کردن زمین قبل از کاشت باید نهایت دقت را معمول داشت . زمین باید کاملا عاری از گیاهان هرز بوده گرم و مطلوب باشد . چنانچه کشت با آبیاری باشد زمین باید بخوبی تسطیح گردد . شیب طوری تعبیه گردد که آب در هیچ قسمتی از زمین روی بستر بذر را نگیرد و خطر سله بستن در مرحله جوانه زدن و رویش گیاه وجود نداشته باشد . بسته به نوع خاک عمق کاشت تغییر می کند و معمولا بین 2تا5 سانتیمتر متغییر است . عمق کاشت همچنین بسته به زمان کاشت و میزان رطوبت خاک تغییر می نماید . به منظور پیشگیری از شیوع امراض و آلودگیهای قارچی ضدعفونی بذر با قارچکشهای نظیر کاربندازیم ، کاپتان و کاربوکسین تیرام  مؤثر خواهد بود. دستگاههای بذر کاری که مخصوص ریز دانه ها نظیر سبزی و پیاز هستند در کشت مکانیزه کنجد کاربرد دارند . در تنظیم بذر پاش و تهیه بستر بذر باید دقت کافی صورت گیرد تا بذور بطور یکنواخت ریخته شده و نیاز به تنک های متوالی وجود نداشته باشد .

 عملیات مربوط به شخم و آماده نمودن زمین و اجرای دیسک جهت خرد کردن کلوخ با توجه به وضعیت آب و هوایی منطقه در اوایل فروردین توصیه می گردد. با اجرای دیسک دوم در اواخر فروردین که بعد از پاشیدن کود انجام می یابد، زمین مربوطه برای کاشت آماده می گردد.

میزان بذر ، تراکم بوته و فاصله کاشت

برای کاشت کنجد به علت متفاوت بودن تیپ شاخه بندی گیاه فاصله بین خطوط از 45تا 70 سانتیمتر متغیر است . فاصله بوته ها در روی خطوط کمتر از 5سانتیمتر و بیشتر از 15 سانتیمتر توصیه نمی شود. بر اساس تراکم های مختلف و وزن هزار دانه متفاوت میزان بذر مورد نیاز در هکتار متغیر می باشد لکن بطور کلی میزان بذر مصرفی جهت کشت یک هکتار از 4 تا 6 کیلوگرم نوسان دارد .

میزان اسیدیته خاک جهت کاشت این گیاه باید بین 6.5 تا 7.5 باشد و به علت حساسیت گیاه کنجد به خاک های شور، کشت این گیاه در زمین های شور مناسب نمی باشد. به هر حال بذرهای کنجد در زمین هایی که دارای کلوخ باشد یا عمق کاشت به دقت تنظیم نگردد و یا زمین سله بسته باشد، به خوبی و به طور یکنواخت سبز نمی گردد.

تناوب زراعی

کنجد به عنوان تابستانه می تواند در تناوب زراعی جایگزین اکثر نباتات گردد ولی بهترین نباتات برای کاشت کنجد گیاهان وجینی هستند زیرا در زراعت گیاهان وجینی مبارزه مستمری با علفهای هرز صورت می گیرد که این امر زراعت کنجد را موفقیت آمیز می نماید .

کنجد را می توان در مناطق گرمسیری ایران مانند جنوب فارس ، کرمان و خوزستان بعد از گندم و جو کشت نمود . رعایت تناوب 4-2 ساله در کشت کنجد به منظور جلوگیری از شیوع امراض و افات ضروری است .

آبیاری

کنجد به طور معمول در برابر خشکی مقاوم است . با این وجود گیاهچه کنجد در برابر کمبود آب بیش از حد حساس است . همچنین در زمان گلدهی و اوایل دانه بندی نیز به کم آبی حساس می گردد . آبیاری بسته به نوع زمین کشت بطریق کرتی ( غرقابی ) یا جوی و پشته صورت می گیرد . این نبات بویژه در مراحل اول گیاهچه ای در برابر پوسیدگی ریشه و سایر بیماریهای قارچی ناشی از مردابی شدن یا رطوبت اضافی حساس است . انجام کشت کنجد به صورت هیرم باعث افزایش درصد جوانه زنی و نیز تسریع در آن می شود .

هر چند که گیاه کنجد به عنوان یک گیاه مقاوم به خشکی و گرما شناخته شده می باشد با این وجود برای تولید و عملکرد بیشتر نیازمند رطوبت است، بنابراین در صورت مشاهده تشنگی گیاه باید به نسبت به انجام آبیاری حتی الامکان در هنگام شب اقدام نمود. البته آبیاری بیش از اندازه و پی در پی نیز برای کنجد زیان آور است، به دلیل آن که موجب شدت یافتن بیماری بوته میری و پوسیدگی ذغالی در این گیاه می گردد.

 

 مبارزه با علف های هرز

الف – شیمیایی :

 جهت مبارزه وپیشگری ازشیوع علفهای هرز می توان از علف کش ترفلان به نسبت2 تا3 لیتردرهکتاراستفاده نمود. زمان استفاده قبل از احداث جوی و پشته بوده ، پس از مصرف لازم است بادودیسک عمودبرهم درعمق10 سانتیمتری با خاک مخلوط گرددتااثربخشی مناسبی داشته باشد .

بعد از سبز شدن مزرعه در صورت وجود علفهای هرز باریک برگ می توان از سم گالانت سوپر به میزان یک لیتر در هکتار استفاده کرد.

ب- کنترل زراعی :

 این گیاه در مراحل رشد در مقابل علفهای هرز حساس و قادر به رقابت با آنها نیست و به دلیل در این مرحله عملیات وجین ضرورت دارد . در کشت ردیفی استفاده از پنچه غازی یا کولتیواتور سبک بهترین روش مبارزه با علفهای هرز می باشد. استفاده از برنامه تناوب صحیح نیز توصیه می گردد. همچنین انجام یک آبیاری در هنگام تهیه زمین باهدف سبز شدن علفهای هرز و مبارزه با آنها تاثیر قابل توجهی دارد .

چون رشد اولیه ی گیاهچه ی کنجد کمتر از علف های هرز سریع الرشد منطقه می باشد، بنابراین ایجاد یک بستر مناسب و عاری از علف های هرز برای برخورداری کنجد از رشد مناسب و مطلوب اهمیت فراوان دارد. ریشه های گیاه کنجد نازک و فیبری شکل می باشد و به آسانی آسیب پذیر است. به همین دلیل زیر و رو کردن خاک های اطراف گیاهچه ی این گیاه دشوار است. برای مبارزه علف های هرز می توان از روش های مکانیکی، شیمیایی و یا توام استفاده نمود.

اگر کشت به صورت سنتی و در هم انجام گرفته باشد، بایستی به وسیله کارگر و با دست، اقدام به وجین علف های هرز نمود. در کشت به صورت ردیفی نیز می توان از ادوات کشاورزی نظیر کولتیواتور نسبت به از بین بردن علف های هرز موجود بین خطوط اقدام نمود. بدیهی است در این روش برای حذف علف های هرز روی خطوط بایستی از طریق وجین دستی عمل نمود.

آفات

آفات رایج گیاه کنجد شامل آگروتیس یا طوقه بر، شته و کرم برگ خوار می باشد که در مراحل اولیه یا در طول رشد این گیاه ایجاد خسارت می نمایند. در این ارتباط، لازم است با استفاده از ترکیب سم سوین با سبوس مبادرت به طعمه پاشی یا با استفاده از سموم مالاتیون، دیازینون مطابق با مقدار توصیه اقدام به محلول پاشی کرد.

 

بیماری ها

1-گل سبز (فیلودی) کنجد
این بیماری در بیشتر نقاط ایران وجود دارد. تشکیل کلروفیل در اجزای گل و سبز شدن گلبرگها و عدم تشکیل کپسولهای بذر از علایم مهم این بیماری می باشد. در موقع آلودگی اگر مقداری کپسول نارس در بوته تشکیل شده باشد ترک خورده و بذرشان روی زمین می ریزد ولی بیشتر بذرها در داخل کپسول جوانه زده و ایجاد حالت جارویی در بوته می نمایند. در مواردی این بوته ها ترشحات صمغ مانندی در روی برگها، ساقه ها و کپسولها تولید میکند که در ابتدا بیرنگ بوده ولی بعد سیاه میشوند. 
عامل این بیماری یک فیتوپلاسما می باشد که سلولهای با قطر 500نانومتر به بالا دارند و محدود به آوند آبکشی هستند. این بیماری دامنه میزبانی نسبتاً محدودی دارد و از روی تعدادی دیگر از گیاهان از جمله کلزا نیز گزارش شده است. این فیتوپلاسما توسط زنجره Neoaliturus haematoceps منتقل میشود. 

کنترل:
- تنظیم تاریخ کاشت. اگر کنجد را زود بکاریم (اواخر خرداد) آلودگی زیاد است.
-ارقام مقاوم. 
- مبارزه با ناقل بوسیله سموم سیستمیک


2-بوته میری کنجد 
عواملی چون Phytorhthora nicotianae، Verticillium dahliae ، Fusarium oxysporum f.sp.sesame باعث ایجاد بیماری می شوند که به تمام این بیماریها بطور کلی بوته میری می گویند. البته ورتیسلیوم کمتر دیده شده است.
قارچ فیتوفترا وارد آوند نمی شود و باعث پوسیدگی ریشه و از پا افتادن بوته ها میشود، ولی فوزاریوم آوندی است و به ریشه صدمه ی زیادی نمی زند بلکه باعث قهوه ای شدن آوندها میشود. این بیماری آوندی شبیه پژمردگی های آوندی پنبه میشود. 

کنترل:
-استفاده از ارقام مقاوم بهترین روش مبارزه است. 
- تنظیم سیستم آبیاری. آبیاری بایستی بصورت خطی باشد.
-برقراری آیش و تناوب. 

3.لکه برگی آلترناریایی Alternaria  sesame

بیماری ابتدا به شکل لکه های گرد تا نامنظم به قطر 8-1 میلی متر روی برگ ها ایجاد می کند. لکه ها به تدریج توسعه یافته، تیره تر شده، متحدالمرکز (موج دار) می گردند.

از به هم پیوستن لکه ها ممکن است سطح وسیعی از برگ خشک گردد. روی ساقه نیز لکه های آب سوخته قهوه ای رنگ ایجاد می شود.

کنترل:

-         کشت ارقام مقاوم

-         ضد عفونی بذر،

-         جمع آوری و انهدام بوته های بیمار

 - سمپاشی بوته های آلوده با سم زینب به نسبت2-1 در هزار.  

برداشت

با نزدیک شدن زمان برداشت برگهای پایینی شروع به زرد شدن نموده و همزمان کپسولهای تحتانی باز می شوند . رسیدگی کپسولها در کنجد از پایین به بالا صورت می گیرد . انتظار برای رسیدن تمامی کپسولها باعث ریزش دانه ها از کپسولهای پایینی و افت عملکرد می شود لذا قبل از رسیدن همه کپسولها بوته ها درو می شوند . پس از درو دسته های کنجد را بصورت عمودی یک یک تا دو هفته در معرض جریان هوا قرار می دهند تا ضمن خشک شدن همه کپسولها باز شود و بذر ها را بتوان از انها خارج نمود . سپس می توان دانه ها را با تکان دادن بوته در محلی که برای آن در نظر گرفته شده است جمع اوری نمود . برای جلوگیری از افت عملکرد و از بین رفتن دانه های کنجد از قبل باید کف انبار یا محل خرمن بوته های کنجد را با وسایل مناسب عایق نمود . سیمان کردن انبار یا پهن کردن برزنت قابل توصیه می باشد .

 

برداشت مکانیزه کنجد

به علت رشد نامحدود بودن گیاه کنجد و عدم همزمانی در رسیدن کپسولها و امکان ریزش دانه ، برداشت مکانیزه کنجد به سهولت میسر نمی گردد . جهت انجام برداشت به روش مکانیزه با استفاده از محلول پاشی با موادی به Reglone سعی می شود که ریزش دانه به حداقل ممکن تنزیل یابد . هنگام محلول پاشی زمانی است که 75%-65% کپسولها از سبز تیره به سبز روشن تغییر رنگ داده باشند . پس از محلول پاشی هنگامی که اکثریت غالب کپسولها به قهوه ای تیره تغییر رنگ دادند رطوبت نیز کاهش یافته و امکان برداشت مکانیزه فراهم می گردد . سرعت برداشت کمباین حداکثر 6-4 کیلومتر در ساعت بوده و در صورتیکه کمباین دارای سیستم Airjet نیز باشد درصد ریزش تقلیل خواهد یافت .

 

منابع:

http://www.baranefars.blogfa.com/

http://agrijahadkerman.blogfa.com/

http://maj.ir/

http://nejatab.blogsky.com/



 
موضوعات
لینک دوستان
دیگر موارد
تماس با ما

.